InfoNu.nl > Huis en Tuin > Tuin > Rozen, die geen rozen zijn

Rozen, die geen rozen zijn

Rozen, die geen rozen zijn Klaproos, pioenroos, stokroos, Gelderse roos, kerstroos en Chinese roos: hun opvallende bloei met fraaie bloemen doet niet onder voor die van de gewone roos. Maar anders dan hun naam doet vermoeden, zijn zij geen familie van de roos uit het geslacht Rosa. Wel bloeien deze ‘bedriegers’ met elkaar bijna het jaar rond.

Kerstroos

De naam kerstroos is in verschillende opzichten bedrieglijk. De plant in kwestie is geen roos, heet Helleborus niger en bloeit in de tuin pas na de kerst, van januari tot april. Met wat kunstgrepen werd de kerstroos vroeger als bloeiende kamerplant rond de kerst te koop aangeboden. Voor de tuin is Helleborus niger niet de gemakkelijkste plant.

Minder veeleisend is Helleborus argutifolius (of verwijzend naar zijn Corsicaanse herkomst: corsicus), die in het Nederlands luistert naar de naam nieskruid, en anders Helleborus foetidus, stinkend nieskruid. Laat u niet afschrikken door de naam; een onaangename geur of een niesbui veroorzaken deze variëteiten niet. Ze worden 60 x 1.00 cm hoog en breed.
Beide soorten hebben wintergroen blad en trossen lichtgroene tot appelgroene bloemklokken; de bloei kan aanhouden tot in mei. Denk eraan, wanneer dat nodig is, de planten op tijd aan te binden. Knip na de bloei de bloemstengels af, op het moment dat er nieuw blad verschijnt.
Nieskruid neemt met bijna elke standplaats genoegen, maar heeft het liefst kalkrijke grond. Vermeerder de planten door ze te scheuren.

Helleborus orientalis, lenteroos, heeft in het vroege voorjaar grote, komvormige bloemen en het hele jaar door aantrekkelijk blad. De kleuren variëren van wit tot paars, al dan niet gespikkeld. De verschillende soorten schuwen vreemdgaan niet, waardoor ze gemakkelijk met elkaar kruisen (mits ze in elkaars nabijheid worden geplant). Elk voorjaar is het, na een aanloop van meestal twee jaar, weer een verrassing welke kleur de oudere zaailingen aannemen. Om planten kleurvast te houden, kunnen ze worden vermeerderd door scheuren. De plant wordt ongeveer 45 x 60 cm hoog en breed en is niet al te kieskeurig voor wat betreft zijn standplaats. Halfschaduw heeft de voorkeur, net als kalkrijke grond.

N.B. Alle onderdelen van de plant zijn giftig.

Klaproos

De Papaver orientale is afkomstig uit Klein-Azië en de Kaukasus en in het late voorjaar (mei – juni) één van de opvallendste bloeiers in de tuin. De meest voorkomende kleur is rood in allerlei tinten, maar ook roze, lila en zelfs witte exemplaren komen voor.
Wanneer de knoppen openbarsten, lijkt de bloem op een verfrommelde prop crèpepapier. Binnen de kortste keren ontvouwt die prop zich tot een enorme bloem. De zwarte vlekken rondom de groene zaaddoos, de zwart-paarse meeldraden en de grijzige stempelschijf vormen een mooi contrast met de bloemkleur.

Van de Papaver somniferum wordt het zaad uit de slaapbol in de keuken gebruikt als maanzaad: heerlijk op brood en in gebak. Het melksap is minder onschuldig: dit vormt de basis voor de productie van opiaten.
De zaaddozen van beide soorten blijven nog lange tijd, ook na het openbarsten, decoratief; knip wel het snel lelijk wordende blad weg, dit bevordert ook de nieuwe bladgroei. Denk echter niet dat uit het weggesprongen zaad nieuwe planten ontstaan; de plant wordt vermeerderd door wortelstek.

Wanneer alleen de zaaddozen zijn overgebleven, ontstaat er wel een kale plek in de border. Hou hier rekening mee en plant bijvoorbeeld Hosta’s in de nabijheid, die de kaalslag kunnen camoufleren.
De zaaddozen doen het tevens goed als opvulling in een zomers boeket en gaan gedroogd nog lange tijd mee.

Pioenroos

Met hun grote bloemen zijn de Paeonia lactiflora-hybriden, Chinese pioenen, van oudsher een opvallende verschijning. Als ornament sieren ze, als symbool van rijkdom, waardigheid en eer, menig stuk antiek Chinees of Japans aardewerk. Ook op antieke weefsels uit deze landen kunnen pioenen zijn afgebeeld.
In het westen werd de pioen, als roos zonder doornen, in de Middeleeuwen in verband gebracht met de Mariaverering. Nog later luisteren de fraaie, al dan niet dubbele bloemen, menig geschilderd bloemstilleven uit de roemrijke Gouden Eeuw op; de bloemen doen het namelijk prima in de vaas.
De plant staat tevens bekend om zijn medicinale eigenschappen. Toch is het niet alleen maar rozengeur (sommige soorten geuren heerlijk!) en maneschijn.
Volgens tuinder, kweker en auteur Romke van de Kaa staat de pioen op de derde plaats in de top-tien van tuinklachten. Reden hiervoor is het achterwege blijven van de bloei, terwijl de plant juist vanwege zijn bloemen wordt aangeschaft.
Wat is het geheim om de plant dan wel in bloei te krijgen?

  • Geduld, de plant heeft soms wel drie jaar nodig om tot bloei te komen.
  • Een vaste, zonnige standplaats, maar niet te droog.
  • Goede grond, liefst kalkrijke klei.
  • Een niet te diep plantgat, bedek de wortelstok met niet meer dan 5 cm aarde.
  • Jaarlijks mesten.
  • Planten en vermeerderen in het najaar.
  • Geluk: hopen dat de plant niet wordt aangetast door Botytris paeniae, de schimmel die het uitsluitend op pioenen heeft gemunt.
  • Kies zo nodig voor de ‘gewone’ Paeonia officinalis, de boerenpioen.
  • Tijdig steunen, de bloemen kunnen – met name na een regenbui – topzwaar worden.

Wie deze adviezen ter harte neemt, zal jaar in jaar uit in juni kunnen genieten van een weelderige bloei.

Gelderse roos

De Gelderse roos, Viburnum opulus is een grote inheemse struik met opvallende witte bloemen, die de struik tooien in mei-juni. Na de bloei volgen glimmend rode bessen en een mooie herfstkleur. Vogels schuilen graag in deze struiken, en doen zich in het najaar tegoed aan de bessen.
Een variëteit is de Viburnum opulus ‘Roseum’, de gewone sneeuwbal. Tijdens de bloei is deze struik getooid met witte bloemballen, die aan sneeuwballen doen denken. Na de bloei is draagt dit exemplaar geen bessen.

Beide soorten zijn snelle groeiers; de struiken kunnen een omvang en hoogte van 3 x 3 meter (soms meer) bereiken. Ze vragen het liefst vochtige grond, maar kunnen in principe op alle grondsoorten gedijen. Ook wat licht betreft zijn ze niet veeleisend; een plek in de zon nemen ze net zo voor lief als een plek in de schaduw, al geeft de sneeuwbal de voorkeur aan een iets lichtere standplaats.
De struik verliest zijn blad in het najaar, maar kan goed tegen een stootje. Naarmate de grond droger is, kan luis voorkomen. Ernstiger is aantasting veroorzaakt door vraat van het sneeuwbalhaantje.

Stokroos

De stokroos Alcea rosea is een tweejarige plant met grote, al dan niet dubbele bloemen, die tot de familie Malvaceae hoort. De plant is afkomstig uit Turkije of Palestina en komt al heel wat jaren in onze streken voor. Al hebben stokrozen een landelijk imago, toch sieren zij ook menig stads geveltuintje. De bloemen trekken vlinders en bijen aan en komen in allerlei kleurvariaties voor: van wit tot diep zwart-paars.

Niet alleen de bloemen zijn opvallend, maar zoals de naam al doet vermoeden, ook de lengte van de plant is spectaculair. De stengels kunnen een hoogte van wel drie meter bereiken. In het eerste jaar verschijnen meestal alleen de bladeren, in het tweede jaar kan de plant vanaf juli tot in oktober doorbloeien.
Denk eraan om stokrozen bijtijds aan te binden, voordat ze onder hun lengte gebukt gaan. Ze groeien het liefst op een beschutte, zonnige plek tegen een muur of schutting.

Na de bloei verschijnen naast de uitgebloeide plant nieuwe uitlopers. Knip de oude stelen dan weg om de nieuwkomers betere overlevingskansen te geven.
De plant zal zichzelf uitzaaien als de zaaddozen – eigenlijk splitvruchten – openspringen; de nakomelingen zijn door bestuiving niet kleurvast en allerlei mengkleuren zijn mogelijk. Natuurlijk kan zelf zaaien ook, zowel in het voor- als in het najaar.

Aandachtspuntje
Bij pioenroos, stokroos en klaproos wordt dikwijls gedacht aan de romantiek van weelderige plattelandstuinen. Deze blikvangers in de tuin zijn echter niet wintergroen en geven geen wintersilhouet.

Chinese roos

Hibiscus rosa-sinensis is de Chinese roos, ook wel eendagsroos genoemd, die in ons land als perk- en kamerplant in de pot groeit. Vermoedelijk ligt de oorsprong van deze heester in tropisch Azië, in elk geval komt hij daar veel voor. Toen de Portugezen daar op hun ontdekkingsreizen in de 16e eeuw de bloem voor leerden kennen, bedachten ze de naam 'fulo de sapato', schoenenbloem. Ze ontdekten namelijk dat met het sap schoenen zwart kunnen worden gemaakt. Ook in het Maleis heeft de heester een vergelijkbare naam: 'kembang sepatu', wat schoenpoetsbloem betekent.
Glanzend groen blad en een opvallende bloemkleur en -vorm maken de plant tot een geliefde verschijning. Uit de bloemtrechter steken de meeldraden ver uit, omkranst door wijd openstaande kelkbladeren. De bloemkleur varieert van het oorspronkelijke roze-rood tot wit, geel, oranje en roze tot donkerrood, met tal van tussentinten; ook gemengdkleurige exemplaren komen voor.

Een groot deel van het jaar is bloei mogelijk, met een winterstop van november tot januari. De bloemen zelf blijven maximaal twee dagen mooi, maar uit de vele knoppen blijven zich onvermoeibaar nieuwe bloemen vormen.
In tropische gebieden kan de heester in de vrije natuur uitgroeien tot een hoogte van vijf meter. Als kuipplant is een hoogte van twee meter haalbaar. De kuipplanten vertonen overigens een rijkere bloei dan de exemplaren binnenshuis, al bloeit de laatste categorie weer langer door.

Probeer directe zon te vermijden en geef de planten rijkelijk water; bij uitdroging van de potgrond vallen de knoppen af. Naarmate het najaar dichterbij komt, kan met minder gieten worden volstaan. Haal Hibiscus rosa-sinensis in de herfst binnen en zorg voor een overwinteringstemperatuur rond 15 graden Celsius.

De kuipsoort moet niet verward worden met de tuinvariëteit Hibiscus syriacus, die met zijn grote bloemen in de nazomer menig tuin siert. Beide soorten horen, net als de stokroos, tot de familie der Malvaceae; de bloemen vertonen dan ook enige overeenkomst.
© 2010 - 2019 Sierkunst, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Een Roos als tatoeageEen Roos als tatoeageEen tatoeage van en roos kan veel betekenissen hebben. Ze beelden het leven, de geboorte, voortplanting, de dood en wede…
Valentijnsdag en de roosValentijnsdag en de roosBijna iedereen weet dat de roos het symbool is voor de liefde. De lievelingsbloem van de godin van de liefde was de rode…
Rozen: New Dawn, Schneewittchen en The FairyRozen: New Dawn, Schneewittchen en The FairyRozen zijn mooie, vaak langdoorbloeiende planten. Er zijn vele soorten rozen te koop. De roos 'The Fairy' is een vrij la…
Rozen in de tuinRozen in de tuinRozen doen het in vele tuinen goed. Heerlijk geurende rozen e/o de mooie kleuren rozen die een tuin op kunnen halen. Maa…
Rozen verzorgen in uw rozentuinHet kweken van rozen kan dan wel een heel specifiek werkje zijn, maar u kunt het ook. Ouderwetse rozentuinen die vol sta…
Bronnen en referenties
  • Romke van de Kaa: Buiten de perken, Pandora Pockets 1998.
  • Geoff Hamilton: Landelijk tuinieren, Terra 1995.
  • Rob Herwig, Margot Schubert: Het grote kamerplantenboek, Zomer & Keuning, Wageningen 1974.

Reageer op het artikel "Rozen, die geen rozen zijn"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sierkunst
Laatste update: 21-03-2011
Rubriek: Huis en Tuin
Subrubriek: Tuin
Bronnen en referenties: 3
Schrijf mee!