InfoNu.nl > Huis en Tuin > Producten > Tonderzwam, ambachtelijk product uit Voor-Plastic tijdperk

Tonderzwam, ambachtelijk product uit Voor-Plastic tijdperk

De tondel- of tonderzwam is een meerjarige paddestoel, die met de jaren een hoefvormig uitzicht krijgt. Daarom werd hij ook wel eens Paardehoefzwam genoemd. Op de bovenzijde is de zwam bleekgrijs tot grijsbruin met een harde harsachtige schors, die duidelijk gegroefd en gebandeerd is. De rand van het vruchtlichaam is afgerond en wat lichter. Het vlees is vezelig en roestbruin. Hij groeit vooral op eik en beuk, maar ook wel op linde en populier.

Naam en etymologie.

Fomes fomentarius (L. ex Fr.) Kickx. Echter Zunderschwamm, Amadouvier, Hoof Fungus or Tinder Bracket. De Latijnse en Nederlandse naam geeft al weer waar de zwam voor gebruikt werd. Fomes, is materiaal om vuur te maken, wat we ook nog eens terug vinden in fomentarius. Tondel of tonder, tinder bracket (Engels) en Zunderschwamm (Duits) en Amadouvier (Frans) verwijzen ook naar het gebruik als voorhistorische aansteker.

Geschiedenis als 'industrieel' product.

Deze stevige zwam is, zeker in de 18de en 19de eeuw, een soort industrieel product avant la lettre geweest. Het bruine vlees werd niet alleen voor de bereiding van tondels gebruikt maar ook als bloedstelpend verbandmiddel. Het was dan ook opgenomen in de apothekersboeken als ‘Fungus Chirurgorum’ dus chirurgische zwam. Van schijfjes Fomes produceerde men ook een soort juchtleer, waar handschoenen en wondlappen van gemaakt werden. De bewerkte vezel diende ook om lichte, warme mutsjes te fabriceren. In Hongarije en omstreken worden nog steeds hoedjes gemaakt van de tonderzwam. Het was en is nog steeds een materiaal dat tezelfdertijd stevig en zacht is, maar dat natuurlijk niet in grote hoeveelheden geproduceerd kan worden. En ook weer door synthetische materialen vervangen werd.

Het belang van de tondelzwam word goed geïllustreerd door een artikel in het mycologisch tijdschrift ‘Fungus’ geschreven door Schweers in 1939 over het belang van de tondelzwam voor de komst van de lucifer. De titel luidde ‘De tondelzwam, eens weldoenster der menscheid'. De voor ons nu wat dramatische titel geeft wel aan hoe belangrijk sommige paddestoelen en planten geweest zijn als gebruiksvoorwerp voor de mensen. In de Voor-Plastictijd zal ik dat maar noemen.

Wondbedekking

De bereidingen van het bloedstelpend materiaal en de bereiding van tondel werden beschreven in het "Huishoudelijk Woordenboek" van 1769. "Men scheid het buitenste harde gedeelte daar van af, snijd dezelve in min of meer dikke platte stukken, en klopt ze met een hamer, om ze zagt te maaken, en bewaart ze aldus: bij het gebruik legt men een stuk van deeze bereide swam op de wonde, van groote als het de wonde vereischt, om dezelve wel te dekken; over dit stuk legt men een ander dat grooter is, en hier over vervolgens een gevoeglijk verband." " Door zijne groote adstringerende kragt, heeft de swam ook die eigenschap het bloed kragtig te stempen in grote wonden, slagader-breuken en andere bloedstortingen."

Tondel maken

"Snijd het buitenste harde en taaije gedeelte van deeze swammen af, en deelt ze in dunne stukken; legt ze vervolgens enige dagen te weeken in een loog van asch, en kookt ze daar na helder in die loog; gekookt en wel gedroogt zijnde, klopt ze ter deegen met een houten hamer, zo zal ze heel zagt worden, en een stukje daarvan door een vonk van't vuurslag terstond vuur vatten; Anderen kooken ze in een loog van salpeter; en nog anderen in pisse, het welk goed is; het koomt 'er maar hoofdzakelijk op aan, dat de swam door kooking en klopping wel zagt gemaakt zij; Deze bereide swam heeft doorgaans een bruinagtige koleur, en is heel zagt."

Toekomst van tondelzwam als medicijn: diabetis en reuma

Als wondmiddel of tondel zullen we in de toekomst de Fomes fomentarius waarschijnlijk niet meer gebruiken, behalve door en voor overlevers in de natuur of mogelijk bij een totale vernietiging van onze moderne plasticbeschaving. Maar voor het gebruik als medicijn of voor de ontdekking van nieuwe moleculen, is ook nu weer gebleken dat planten en paddestoelen een onmetelijke goudmijn kunnen zijn. Uit recent wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat een waterig extract van Fomes een invloed heeft op de vetzuur- en suikerstofwisseling in het bloed en waarschijnlijk vooral diabetici kan helpen om de bloedsuikerspiegel en het cholesterolgehalte te reguleren. Een alcoholisch extract heeft dan weer een anti-inflammatoire en pijnstillende werking, dus te gebruiken bij reumatische klachten, maar ook bij bursitis en andere gewrichtsontstekingen krijg je een sneller herstel.

Mogelijk kunnen we in de nabije toekomst weer gebruik maken van deze kennis uit de natuur. Planten en paddestoelen zijn nu eenmaal, ook als chemisch fabriekje, al eeuwen bezig om stoffen aan te maken, die we nog niet kennen en waar wetenschappers en wij allemaal nog plezier kunnen aan beleven.
© 2008 - 2019 Herborist, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Inhoud van de verbanddoosInhoud van de verbanddoosDe verbanddoos is bedoeld om eerste hulp te kunnen bieden waar nodig, voornamelijk in en om het huis. Het is verstandig…
Oorzaken, symptomen, diagnose en behandeling van reumaOorzaken, symptomen, diagnose en behandeling van reumaIn de volksmond bedoelt met vaak reumatoide artritis al men het over reuma heeft. Maar reuma is een verzamelnaam voor ee…
Zwammen bij Otzi, de gletsjermanOtzi, de gletsjerman die in september 1991, diepgevroren en intact werd teruggevonden op het Hauslabjoch in de Otztaler…
Ontstekingen risicofactor bij ontstaan hart- en vaatziektenOntstekingen risicofactor bij ontstaan hart- en vaatziektenDiverse risicofactoren bij het ontstaan van hart- en vaatziekten zijn inmiddels algemeen bekend. Dit zijn bijvoorbeeld d…
Wat is acuut reuma?Acuut reuma is een vorm van reuma, wat ontstaat na een infectie met een bacterie. Bij deze vorm van reuma is er steeds e…
Bronnen en referenties
  • Effects of Fomes fomentarius supplementation on antioxidant enzyme activities, blood glucose, and lipid profile in streptozotocin-induced diabetic rats. Supplementation of waterextract Fomes may be beneficial for correcting hyperglycemia and for preventing diabetic complications. LEE Jeong-Sook (1) Department of Food and Nutrition, Kosin University, Busan Biol Pharm Bull. 2004 Oct;27(10):1588-93.Anti-inflammatory and anti-nociceptive effects of the methanol extract of Fomes fomentarius. Park YM, Kim IT, Park HJ, Choi JW, Park KY, Lee JD, Nam BH, Kim DG, Lee JY, Lee KT. in vivo anti-inflammatory and anti-nociceptive activities. MEFF (50, 100 mg/kg/d, p.o.) reduced acute paw edema induced by carrageenin in rats, and showed MEFF analgesic activity, as determined by an acetic acid-induced writhing test and a hot plate test in mice. The Dictionary of Economic Plants, 1966, tells us about “Fomes fomentarium,”writing that “Recently it has been used for manufacture of buttons,bedroom slippers, flower pots, smoking caps, etc. Used by dentists for absorption and compressing,” This suggests two forms: hard, hollowed-out conks, and soft fabric-like material. History of the therapeutic uses of the tinder polypore, Fomes fomentarius (L. : Fr.]Author(s)Roussel B, Rapior S, Charlot C, Masson CL, Boutié P InstitutionLaboratoire d'archéologie, Université Paul Valéry, Montpellier cedex.SourceRev Hist Pharm (Paris) 2002; 50(336):599-614. KruidMail over paddestoelen. Documentatiemap van Maurice Godefridi. Uitgave Herboristen Opleiding 'Dodonaeus'.

Reageer op het artikel "Tonderzwam, ambachtelijk product uit Voor-Plastic tijdperk"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

J. Burger, 06-10-2010 12:20 #1
Werkt de tonderzwam ook voor de reumasoort Bechterew, wat wel de rugreuma wordt genoemd en discopathie (wervels?)

Infoteur: Herborist
Gepubliceerd: 26-10-2008
Rubriek: Huis en Tuin
Subrubriek: Producten
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 1
Schrijf mee!