Nuttige insecten en andere beestjes - Parasitaire nematoden

Nematoden, ook wel rondwormen, draadwormen of aaltjes genoemd, komen overal ter wereld voor van de noord- en zuidpool tot in de tropen, en leven zowel in zout- als zoetwater, in de grond, en in alle soorten plantaardige en dierlijke organismen. De voor de tuinier nuttige nematoden zijn diegene die parasiteren in schadelijke insecten. De belangrijkste hiervan behoren tot de geslachten Heterorhabditis en Steinernema.

Kenmerken

Alle nematoden zijn in dwarsdoorsnede rond en hebben een langwerpig, cilindrisch lichaam, dat bedekt is met een taaie huid, of cuticula, zonder trilharen. De mond bevindt zich in de voorste punt en leidt in een gespierde slokdarm. De slokdarm werkt als pomp: hij zuigt het vloeibare voedsel op en geeft het door naar de darm. De darm mondt vervolgens in de anus uit, die zich in de achterste punt van het lichaam bevindt. Nematoden hebben geen bloedvaten; tussen de darm en de spierlaag onder de huid bevindt zich een holte die met vloeistof is gevuld. Door bewegingen van het lichaam zorgt die vloeistof voor de distributie van voedingsstoffen en zuurstof.

De nuttige soorten, Heterorhabditis en Steinernema leven in insecten en kunnen een paar millimeter lang worden.

Biologie

Het voortplantingsstelsel van zowel mannetjes als vrouwtjes bevindt zich in de ruimte tussen spierlaag en darm en bestaat uit een lange, gekronkelde buis, bij het mannetje enkelvoudig, bij het vrouwtje gepaard. Bij het vrouwtje ligt de geslachtsopening ongeveer halverwege het lichaam; bij het mannetje mondt de zaadleider aan de achterkant uit. Bij deze uitmonding liggen twee hoornachtige haakjes die bij de copulatie worden uitgeklapt in de vagina van het vrouwtje. Deze verankering is nodig, omdat de gladde lichamen nergens houvast hebben. Zowel Heterorhabditis als Steinernema leven in symbiose met bacteriën. Zodra een nematode zijn gastheer (een voor die soort nematode specifiek insect) via een van lichaamsopeningen is binnengedrongen, komen de bacteriën vrij. Deze bacteriën zijn giftig voor het insect en het insect sterft uiteindelijk. Het dode insect wordt vervolgens geconsumeerd door de nematoden, die zich ook in het dode insect vermeerderen. De nieuwe generatie nematoden verlaat de gastheer en gaat op zoek naar nieuwe insecten om ze te infecteren. Als ze geen gastheren vinden, sterven de nematoden.

In de tuin houden of lokken

Heterorhabditis en Steinernema komen van nature in de aarde voor. Om specifieke plaaginsecten te bestrijden, zijn diverse soorten te koop bij tuincentra, of online.

Meer nuttige beestjes

Ga voor meer nuttige insecten en andere beestjes naar mijn special: Nuttige insecten en andere beestjes in de tuin