Biologische bestrijding - De koolmot

De koolmot is een kleine mot met lange, voorwaarts gerichte voelsprieten. De rupsen van deze mot zijn een plaag op bijna alle brassicaceae, maar vooral op kool, veldkers, tuinkers, zeeraket, muurbloem en herik.

Uiterlijke kenmerken

De koolmot, Plutella xylostella (Orde: Lepidoptera; Familie: Yponomeuta) is een kleine mot met een vleugelwijdte van 15-18 mm. Zijn voorvleugels zijn smal; zijn achtervleugels hebben franjes. In rust vormen de vleugels een dakje en zijn de lange voelsprieten voorwaarts gericht.
De rupsen zijn aanvankelijk gelig, later groen met een zwarte kop. Ze worden 9 mm lang en zijn licht bedekt met zwarte haren. De poppen zijn geel en worden later bruin en zitten in een losse, gaasvormige cocon.

Biologie

Eind mei komen de motten uit de poppen die op plantenresten hebben overwinterd. Zij leggen hun zeer kleine, bleekgele eieren apart of in groepjes van twee of drie op bladeren. Pas uitgekomen rupsen voeden zich in het blad, als bladmineerders, maar later vreten ze van de onderkant van bladeren, waarbij ze alleen de oppervlakte afschaven. Pas als de rupsen volgroeid zijn, vreten ze gaten in het blad.
Als de rups verstoord wordt, laat hij zich vallen, waarbij hij aan een zijden draadje blijft hangen. Even later zal hij daar tegenop weer naar boven klimmen. In juni, als de rupsen volgroeid zijn, spinnen ze een zijden cocon tegen de onderkant van een blad, maar soms aan de bovenkant of tegen een stengel. De volwassen motten verschijnen in juli. Er kunnen ieder jaar twee of drie generaties ontstaan.

Schade

De rupsen van de koolmot zijn een plaag op praktisch alle kruisbloemigen, maar vooral op kool, alsmede veldkers, tuinkers, zeeraket, muurbloem en herik. Bijzonder gevoelig zijn jonge planten die zich bij een sterke aantasting niet goed kunnen ontwikkelen.

Natuurlijke vijanden

De motten en rupsen worden door veel vogels gegeten, waaronder de veldleeuwerik, mussen en vinken. Rupsen worden ook gegeten door loopkevers en worden aangevallen door sluipwespen, zoals Angitia fenestralis (Order: Hymenoptera; Family: Ichneumonidae). Sluipwespen van het geslacht Diadema parasiteren de poppen.
Als de luchtvochtigheid hoog is, worden de rupsen en poppen aangevallen door schimmels als Entomophtera.

Behandeling

• Het wordt aanbevolen om vroeg in het seizoen te planten en goed uit te dunnen. Tegen de tijd dat de rupsen uitkomen, zijn de planten dan al groot en sterk genoeg zodat ernstige vraatschade voorkomen wordt.
• Men kan ook feromoonvallen plaatsen om mannetjes te vangen, maar die hebben weinig of geen effect op de eerste generatie in mei/juni.
• Helaas is de koolmot resistent geworden tegen Bacillus thuringiensis die veel werd ingezet tegen de rupsen.
• Wel kan men Trichogramma inzetten, die de eieren parasiteren. Deze miniatuur wespjes zijn bij bedrijven voor biologische bestrijding te koop.

Meer plaaginsecten

Voor meer plaaginsecten en hun bestrijding, ga naar Biologische bestrijding deel 1 of naar Biologische bestrijding deel 2.