Biologische bestrijding - Slakken

In de vroege lente komen de eerste slakken die de winter hebben overleefd uit hun schuilplaatsen te voorschijn. In uw tuin zijn het vooral naaktslakken die de meeste schade kunnen aanbrengen. Huisjesslakken zijn veel minder schadelijk. De vier meest voorkomende naaktslakken worden besproken. Twee hiervan zijn zeer schadelijk, de andere twee veel minder.

De meest voorkomende naaktslakken in uw tuin:

Grote aardslak of rode wegslak (Arion rufus)
Deze is oranje tot steenrood, maar ook bruine, groengrijze en geheel zwarte exemplaren komen voor, die echter altijd een rode rand rond de voet hebben. De kop en tentakels zijn bruin tot donkerbruin. Het mantelschild is ovaal en net voor het midden zit de ademopening. Ze worden tot 15 cm lang.

Zwarte wegslak (Arion horticulensis)
Een slanke, zwarte slak van ongeveer 3 cm lengte. Hij heeft, net als de vorige soort, een rode rand rond de voet.

Grijze veldslak (Decoceras reticulatem)
Er zijn verschillende namen voor deze soort bekend, zoals grauwe veldslak, grauwe aardslak, gevlekte akkerslak, akkeraardslak en melkslak. Hij kan witgeel, lichtbruin, bruin of bijna zwart zijn en wordt ongeveer 6 cm lang. De meeste dieren zijn echter licht bruin. Vaak heeft het achterlijf een iets donkerder, netachtige vlekkentekening. Het mantelschild is ovaal en de ademopening zit verder naar achteren dan bij de Arion-soorten. Deze soort is een alleseter.

Grote raspschelp (Limax maximus)
Deze wordt ook tijgerslak genoemd en wordt ongeveer 15 tot 20 cm lang. De kleur is grijs tot bruin met meestal donkere lengtestrepen of rijtjes vlekken op het deel achter het mantelschild; het mantelschild zelf is gevlekt, bedekt bijna de helft van het lichaam en de achterzijde ervan eindigt in een punt. De strepen- en vlekkentekening verschilt per dier en kan ook volledig ontbreken. De ademopening zit achter het midden van het mantelschild. Ook deze slak is een alleseter: niet alleen planten vormen zijn voedsel, maar ook keldervoorraden, paddestoelen en andere naaktslakken.

Biologie van naaktslakken

Naaktslakken bestaan uit drie delen: de kop, de voet waarmee hij zich voortbeweegt, en een darm. Vlak achter de kop bevindt zich het ‘zadel’ of ‘mantelschild’, en daarnaast bevindt zich de ademhalingsopening. Voor aan de kop zitten twee paar voelsprieten, die de slak bij aanraking intrekt. Aan het uiteinde van de bovenste voelsprieten bevindt zich een oog. Afhankelijk van de soort kunnen naaktslakken 3 tot 20 cm lang worden.

Slakken zijn hermafrodiet, wat betekent dat ze zowel manlijke als vrouwelijke geslachtsdelen hebben. Ze kunnen echter niet zichzelf bevruchten en bij de paring bevruchten beide dieren elkaar, waarna de eieren in groepjes van 20 tot 30, maar soms wel tot 50 stuks afgezet worden op beschutte, vochtige plaatsen, vaak onder de grond. Ze hebben een grote vruchtbaarheid en kunnen zich snel voortplanten. Eén slak kan 400 tot 500 eieren leggen.

De meeste naaktlakken kunnen één tot twee jaar oud worden en driemaal per jaar eieren leggen. Bij warm weer komen de eieren na zo’n drie weken uit. Eieren die in het najaar worden gelegd komen pas het volgend voorjaar uit.
Naaktslakken overwinteren als volwassen slakken of als eieren. De volwassen dieren graven zich hiertoe in op beschutte plaatsen. Bij zachte winters, als de temperatuur boven de 5 °C blijft, kunnen ze het hele jaar door actief blijven.

Schade

In het voorjaar voeden ze zich met dood organisch materiaal. Later vreten ze jonge plantendelen aan. Ze schaven met hun raspachtige tong zachte plantendelen van de plant weg. Slakkenvraat is herkenbaar aan de rafelige, onregelmatige gaten in het blad, vaak vergezeld van een slijmspoor. De nerven blijven vaak intact. Vraat aan jonge zaailingen kan soms zo ernstig zijn, dat er niets van ze over blijft.

Van de eerdergenoemde vier naaktslakken is Decoceras reticulatem het meest schadelijk. Als alleseter vreet hij ook van groeiend blad. Hiertoe kruipt hij zelfs hoge planten in. Dit is de naaktslak die men het vaakst in sla en kool aantreft. Doordat deze soort ook van uitwerpselen vreet, kan hij een overbrenger zijn van verschillende virussen, bacteriën of eitjes van parasieten.

Ook Arion horticulensis is zeer schadelijk en vreet van bladeren en stengels.

Arion rufus is veel minder schadelijk, omdat hij zelden van groeiende planten vreet; hij geeft de voorkeur aan rottend materiaal.

Ook Limax maximus is weinig schadelijk. Hoewel hij alleseter is, vreet hij zelden groeiende plantendelen. Zijn voorkeur gaat uit naar schimmels (en paddestoelen), rottend materiaal en andere naaktslakken.

Natuurlijke vijanden

Naaktslakken staan op het menu van veel dieren: eenden, kraaien, eksters, lijsters, egels, kikkers en padden eten ze graag, maar ook loopkevers en duizendpoten vinden ze niet te versmaden.

Ook een parasiterende aaltjes, Phasmarhabditis hermaphrodita, die in de grond leven, vallen de naaktslakken aan. Zij gaan het lichaam van de slak binnen via de natuurlijke opening onder het mantelschild. Geïnfecteerde slakken houden al snel op met voeden en na 7 tot 21 dagen sterven ze.

Behandeling

Tegenhouden
Het is onmogelijk om uw tuin vrij van naaktslakken te krijgen, daarom kunt u het beste uw aandacht besteden aan het beschermen van kwetsbare planten, zoals zaailingen en nieuwe uitgroeiingen van kruidachtigen.

• houd de grond rondom de planten vrij van bladafval en ander rottend materiaal, omdat dit naaktslakken aantrekt.
• breng rondom het zaaibed scherp en/of droog materiaal aan waarover de slakken niet kunnen of willen kruipen, zoals fijngemaakte eierschalen, schelpengrit, zaagsel.
• geef water in de ochtend, zodat het gewas en de grond eromheen droog is als de slakken in de avond te voorschijn komen.
• plaats uw compostbak zo ver mogelijk bij de kwetsbare planten vandaan.

Slakken vangen
Mochten de naaktslakken zich, ondanks alles, toch vermeerderen, dan kunt u ze op diverse manieren vangen.

• leg op slakkenrijke plaatsen ‘s avonds schuilplaatsen voor ze neer, b.v. dakpannen, grote koolbladeren, een stuk zeil. ‘s Morgens verbergen ze zich hieronder. In de ochtend kunt u de slakken van de onderkant afplukken en ze doden. De meest humane manier om dit te doen is ze in een plastic zak te stoppen en de zak een uurtje in de vriezer te leggen.
• ’s avonds in het donker met een zaklantaarn de naaktslakken zoeken en rapen.
• graaf bekertjes of potjes in de grond in tot de rand nog iets boven de grond uitkomt (dit voorkomt dat loopkevers zomaar het bekertje inrennen en verdrinken) en vul ze tot ongeveer de helft met gistrijk bier. Slakken worden door de geur van het gist aangetrokken en kruipen in de bekertjes, waarna ze verdrinken.

Natuurlijke vijanden inzetten

• zorg voor bomen of struiken waarin vogels als lijsters, eksters, kraaien graag vertoeven.
• als u van eenden houdt, overweeg om er enkele te houden. Zij zijn erg goed in het verdelgen van naaktslakken!
• leg een hoopje takken in een hoek. Hierin zullen egels graag vertoeven.
• plaats een omgekeerde bloempot met een gat bij de rand als opening op de grond. Dit zou een huis kunnen worden van een hongerige pad.
• plaats voor loopkevers en duizendpoten een stapeltje dorre bladeren en/of een platte steen ergens in een hoekje van de tuin.
• koop de parasiterende aaltjes bij uw tuincentrum.

Slakkenkorrels
Omdat deze korrels giftig zijn en ook door andere dieren gegeten worden, raad ik het gebruik ervan af. De slakken die hiervan gegeten hebben worden daardoor zelf giftig en egels en andere dieren die veel van de vergiftigde slakken eten kunnen in de winter aan het gif overlijden, als hun vetreserves, waarin de giffen zijn opgeslagen, worden aangesproken.

Meer ongedierte

Voor meer ongedierte en hun bestrijding, klik hier voor mijn special.