Gezond rond de Middellandse Zee II

Zoals u misschien al weet beschikt het Middellandse Zeegebied over verrukkelijk eten. Ongezond eten? Totaal niet! De gerechten uit de mediterrane keuken zijn juist heel gezond, niet alleen qua voeding, maar ook voor uw lichaam en geest. Lees in de serie artikelen over Gezond rond de Middellandse Zee meer over de voeding en haar effect op onze gezondheid.

Vet is niet zomaar vet

Laten we beginnen bij de olijf. Die bestaat voor 40 tot 50 % uit water, 15 tot 40 % uit olie en 25 tot 40 % uit vaste bestanddelen. Die laatste zijn samengesteld uit suiker, cellulose, minerale zouten en eiwitten. De olie die door de persing gewonnen wordt uit olijven, bestaat - net als andere vetten van dierlijke of plantaardige oorsprong - uit vetzuren. Vetzuren zijn echter niet zomaar vetzuren. Afhankelijk van of ze verzadigd, enkelvoudig onverzadigd of meervoudig onverzadigd zijn, hebben ze een compleet verschillende uitwerking op ons lichaam.

Vet als geneesmiddel

Om het belang van vet voor onze gezondheid duidelijk te maken, doen we een beroep op de voedingswetenschap. Met mate gebruik is vet gezond. Naast eiwitten en koolhydraten behoort het tot de drie belangrijkste bouwstenen van onze voeding. Vet levert aan ons lichaam levensnoodzakelijke energie (het is de energierijkste voedingsstof die de mens tot zich neemt) die we nodig hebben om alle levensfuncties in stand te houden en weefsels te vormen.

Bovendien doet vet ook dienst als bouwstof voor onze celwanden en voor bepaalde hormonen. In vet oplosbare vitamines, zoals vitamine A en E, kunnen alleen door toedoen van vet in het lichaam opgenomen worden. Na opsplitsing in het spijsverteringsgestel en bewerking in de lever worden vetstoffen via het bloed over het hele organisme verdeeld.

De opname van vet levert waardevolle energie in geconcentreerde vorm, aangezien vetstoffen als biologische 'energie-depots' dienen. De bewering dat in geïndustrialiseerde landen te veel vet wordt gegeten en er daarom steeds vaker beschavingsziekten voorkomen dan in andere landen, is te algemeen en slechts gedeeltelijk van toepassing.

In Noord-Europese landen zoals bijvoorbeeld Finland komen veel vaker hart- en vaatziekten voor dan op Kreta. In het hoge noorden van Scandinavië is meer dan de helft van alle sterfgevallen te wijten aan hart- en vaatziekten. Op Kreta is dat maar in 5% het geval, wat meteen het laagste cijfer is in Europa.

En dat terwijl in beide regio's evenveel vet per hoofd van de bevolking wordt gegeten. De verklaring moet dus niet gezocht worden bij de hoeveelheid vet, maar bij de soort: Finnen nemen hoofdzakelijk dierlijk vet op via vlees en melkproducten, terwijl op Kreta olijfolie de belangrijkste vetbron is. Kretenzers verbruiken driemaal meer olijfolie dan Noord-Europeanen.

Het nut van onverzadigde vetzuren

Bij verzadigde vetzuren, die overwegend in dierlijke vetten aanwezig zijn, is ieder koolstofatoom met minstens twee waterstofatomen verbonden. Te veel verzadigde vetzuren, bijvoorbeeld door het eten van te veel vlees, kan leiden tot een verhoogde cholesterolspiegel in het bloed en tot daarmee samenhangende klachten, zoals hart- en vaataandoeningen.

Bij meervoudig onverzadigde vetzuren, die overwegend in plantaardige vetten en oliën terug te vinden zijn, zijn sommige koolstofatomen niet verbonden met waterstofatomen, maar met zuurstof. Ze zijn - dat is intussen alom bekend - veel gezonder. Enerzijds zijn meervoudig onverzadigde vetzuren noodzakelijk voor de complexe stofwisseling in ons lichaam, anderzijds gaan ze een verhoogde cholesterolspiegel in het bloed tegen.

Tamelijk recent zijn echter eveneens positieve eigenschappen toegeschreven aan enkelvoudig onverzadigde vetzuren. Ze verminderen niet alleen een verhoogde cholesterolspiegel, maar hebben ook een gunstige invloed op de samenstelling van in het bloed aanwezige vetten: enkelvoudig onverzadigde vetzuren verlagen het gehalte aan schadelijke LDL-cholesterol, dat arteriosclerose (aderverkalking) in de hand werkt, en voorkomen dat die cholesterol zich ophoopt in de bloedvaten. Daarom wordt tegenwoordig aanbevolen om bij de samenstelling van de menukaart voorrang te geven aan vetten met enkelvoudig onverzadigde vetten.

Minder is meer: enkelvoudig onverzadigde vetzuren

De olie die uit olijven geperst wordt, bevat weinig meervoudig onverzadigde vetzuren, maar ongeveer 70 % enkelvoudig onverzadigde vetzuren, namelijk oliezuur. 10 % van onze voeding komt voor rekening van het meervoudig onverzadigde linoleen0 en linolzuur, beide essentiële vetzuren voor de mens, die we via de voeding moeten opnemen en die een belangrijke rol spelen in onze stofwisseling. Olijfolie bezit de ideale combinatie van vetzuren om de cholesterolspiegel op peil te houden, wat geen enkele andere olie kan evenaren.

Dat alles leidt tot de conclusie dat de invloed van vet op onze gezondheid alleen afhankelijk is van de vetzuren. Volkomen verkeerd: de zogenaamde begeleidende stoffen of secundaire plantenstoffen in olijfolie spelen een niet minder belangrijke rol.

Antioxidanten voorkomen celbeschadiging

Antioxidanten zijn gemakkelijk oxideerbare substanties, dus stoffen die vrije zuurstof gemakkelijk aan zich binden en zo andere stoffen kunnen beschermen tegen oxidatie. Daarom voorkomen antioxidanten de vorming van vrije radicalen, agressieve stukjes molecule die lichaamscellen aanvallen, genetisch materiaal en sperma aantasten, oog- en zenuwcellen beschadigen en ontstekingen in de hand werken.

Op basis van die gevaarlijke invloeden worden ze in verband gebracht met ouderdomsverschijnselen, huidletsels, hart- en vaatziekten en vooral met het ontstaan van kanker. Die ziekten kunnen echter voorkomen worden dankzij het gebruik van olijfolie, die grote hoeveelheden antioxidanten bevat.

Uiterst werkzame bescherming

Olijfolie bestaat niet alleen uit vetzuren, eiwitten, vitaminen en mineralen, maar ook uit nog tal van andere stoffen, de begeleidende stoffen, die ook secundaire plantenstoffen worden genoemd. Vanwege hun vele positieve werkingen staan ze de laatste jaren steeds meer in het middelpunt van de wetenschappelijke belangstelling, ook in verband met olijfolie.

Men heeft immers ontdekt dat de gezondheidsbevorderende en vooral de beschermende werking die deze olie voor het hart heeft, niet alleen te danken is aan het hoge gehalte enkelvoudige vetzuren. Ook andere factoren hebben daarin een aandeel, zoals oleuropeïne,. Onderzoeken hebben aangetoond dat die stof de bloeddruk verlaagt, krampen verlicht, beschermt tegen hartritmestoornissen (aritmieën) en de bloedvaten verwijdt. Dat is echter nog niet alles.

Door de splitsing via opname van water (hydrolyse) valt oleuropeïne uiteen in twee andere stoffen. Eén daarvan, elenolzuur, heeft een sterke antimicrobiële werking en gaat dus bacteriën, virussen en schimmels te lijf. De tweede is DPE, dat de aanmaak afremt van enzymen, die een sleutelrol spelen bij het ontstaan van ontstekingen, aderverkalking en zelfs kanker.

Na studies uitgevoerd door het Instituut voor Levensmiddelenonderzoek in Japan werd overwogen om DPE te gebruiken bij de behandeling van die ziekten.

Vitamine E

Olijfolie bezit hoge concentraties vitamine E, dat wat betreft veelzijdigheid nauwelijks te overtreffen is. Vitamine E stabiliseert de celmembranen, zodat vroegtijdige veroudering tegengegaan wordt. Bovendien is vitamine E een prima antioxidant en beschermt ze de cellen tegen aanvallen van vrije radicalen en de rode bloedlichaampjes tegen schade aangericht door oxiderende stoffen. Hersens, lever, spieren, bloedvaten en bloedcellen hebben het meeste baat bij vitamine E.

Deze stof verhoogt de vruchtbaarheid en houdt huid en haren gezond en schoon, wat nog verder besproken wordt in een komend artikel van mij. Bij dierproeven werd vastgesteld dat een tekort aan vitamine E zich onder meer uit in verhoogde vatbaarheid voor infecties, een vale huid, haaruitval, broos haar en verminderde vruchtbaarheid.

Vitamine A en D

Behalve vitamine E bevat olijfolie ook de twee andere in vet oplosbare vitamines: A en D. Vitamine A gaat op doeltreffende wijze kanker tegen, zorgt voor een beter gezichtsvermogen en versterkt ons afweermechanisme. Vitamine A is belangrijk voor de opbouw van de huid, het slijmvlies en het kraakbeen> De stof zorgt voor een mooie huid, gezond haar en sterke nagels. Een gebrek aan vitamine A uit zich in grauwe staar, leverkwalen, neiging tot gal- en nierstenen, een verstoorde opbouw van het bottenstelsel, bleekheid, een onzuivere en eeltachtige huid en broos haar.

Vitamine D bevordert de opname van calcium en fosfor, zodat ze onmisbaar is voor de opbouw van botten en kraakbeen. Een gebrek aan vitamine D uit zich in kromme beenderen, rachitis, osteoporose (botontkalking) en spierkrampen.

Kalium, calcium en magnesium

Olijfolie bevat veel mineralen, onder andere kalium, dat belangrijk is voor het doorsturen van zenuwimpulsen naar de spieren en voor het uitscheiden van wtaer en weefselvocht. Kalum reguleert ook de waterhuishouding, de druk van het celvocht en zorgt voor een evenwichtige zuur-baseverhouding. Een tekort aan kalium leidt tot lage bloeddruk, spierzwakte, gebrek aan eetlust, onregelmatige polsslag en darmgassen.

Calcium is een uiters belangrijke bouwstof voor onze tanden en botten en is onontbeerlijk voor de bloedstolling, de prikkelbaarheid van zenuwen en spieren en voor de doorlaatbaarheid van de celmembranen. Calciumgebrek kan leiden tot botontkalking (osteoporose), botverzwakking, nervositeit, en een verhoogde prikkelbaarheid van de spieren (spierkrampen).

Tot slot bevat olijfolie ook nog magnesium, een belangrijke stof voor de opbouw van botten en pezen, die zorgt voor de aanmaak van antilichamen en spieren en zenuwen prikkelbaar houdt. Magnesium is bovendien een bestanddeel van veel enzymen die belangrijk zijn voor one stofwisseling. Een tekort aan magnesium uit zich in gewichtsverlies, spiertrekkingen, kuitkrampen, hartritmestoornissen en een verzwakte immuniteit.

Gewoonweg gezond: olijfolie

• Belangrijke factor bij het voorkomen van hart- en vaatziekten.
• Beschermt het hart en de bloedsomloop.
• Verdunt het bloed.
• Verlaagt de bloeddruk.
• Verhoogt de 'goede' HDL- en verlaagt de 'slechte' LDL-cholesterol.
• Voorkomt overgewicht.
• Is een goede antioxidant.
• Beschermt tegen vrije radicalen.
• Kan kanker voorkomen.
• Heeft een antibacteriële werking.
• Brengt de spijsvertering op gang en drijft op milde wijze af.
• Van alle vetten wordt olijfolie het beste verdragen door de maag. Ze beschermt het maagslijmvlies en vermindert overtollig maagzuur.
• Vergemakkelijkt de verwerking van moeilijk verteerbare stoffen doordat het aanwezige oliezuur e voor de darm ontsluit; zo kan ons lichaam de voedingsxstoffen volledig opnemen.
• Bevordert de afvoer van gal in de richting van de darm.
• Vermindert de kans op galstenen.
• Versterkt en maakt de lever schoon.
• Beschermt dankzij vitamine E de hersens en zenuwen tegen vervroegde veroudering.
• Het oliezuur ondersteunt de botgroei en is dus vooral belangrijk voor kleine kinderen.
• Het is het enige vet dat de botdichtheid bij volwassenen bevordert.
• Voorkomt osteoporose (botontkalking).
• Verzwakt gewrichtspijnen en gaat reuma tegen
• Werkt ontstekingsremmend op de huid
• beverdert de genezing en desinfecteert.
• Voedt het spierstelsel.

Caroteen

In olijfolie zit ook caroteen, een secundaire planten- en kleurstof.

Wetenschappelijk is al herhaalde malen aangetoond dat bètacaroteen, de voorfase van vitamine A, zowel de ontwikkeling van kanker kan vertragen als het kankermechanisme zelf kan blokkeren. De stof is bijzonder werkzaam gebleken bij nicotinegebonden kankersoorten zoals long- en strottenhoofdkanker. Ook huidkanker kan dankzij bètacaroteen doeltreffend voorkomen worden, want de stof beschermt onze huid tegen de schadelijke inwerking van UV-stralen. Het speelt daarbij geen rol of het bètacaroteen zich al dan niet omzet in vitamine A.

Samenvatting

Samengevat kunne we zeggen dat vele gezonde werkingen van olijfolie zowel berusten op het hoge gehalte aan enkelvoudig onverzadigde vetzuren als op het hoge gehalte aan antioxidatieve stoffen zoals vitamine E en secundaire plantenstoffen. Met olijfolie verhoogt u de opname van enkelvoudig onverzadigde vetzuren en bent u er meteen zeker van dat u voldoende meervoudig onverzadigde vetzuren, zoals linolzuur, opneemt.

Gezond rond de Middellandse Zee I
Gezond rond de Middellandse Zee III © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Diversen (Huis en Tuin) op 13-06-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Olijven, gezond en veelzijdig: Ook in Nederland worden er steeds meer olijven gebruikt in ons eten. Hoe komt het dat wij kunnen genieten van deze lekkernij, wat is er voor nodig om een olijf eetbaar te maken…
• Olie & azijn bij uw salades: In dit artikel worden een aantal soorten (olijf)olie beschreven. Ook leest U hier hoe U het beste olie en azijn kan mengen, voor in uw salade(s).
• Tapasrecept: Gemarineerde olijven: Je houdt er van, of je houdt er niet van. Olijven zijn een delicatesse die veel mensen moeten leren eten. Wanneer u tapas serveert mogen deze lekkere hapjes eigenlijk niet…
• Tomatensoep met olijven, kappers en basilicum: Als u van tomatensoep houd, is dit uw kans op dit te proberen. Een heerlijke smaak met de olijven, kappers en basilicum.
• Borrelhapjes - met olijven: Krijg je visite en wil je eens iets speciaals op tafel zetten? Maak dan een leuk, appart borrelhapje! Is weer eens iets anders dan de standaard toastjes, smeerseltjes, pinda's en…