Gezond rond de Middellandse Zee I

Het schijnt dat mensen rond de Middellandse Zee een heel gezond leven leiden. Dit heeft onder andere te maken met gezonde voeding en een gezonde levensstijl. Ook het hoge gehalte aan olijfolie tijdens het eten en als medicijn hebben hier een grote invloed op. In de komende artikelen meer over waarom de mensen rond de Middellandse Zee zo gezond leven.

Waarom men rond de Middellandse Zee zo gezond (l)ee(f)t

Wat de Romeinse schrijver Aulus Cornelius Celcus (eerste eeuw na Christus) schreef in het tweede boek van zijn 'De re medica' , de enige getuigenis van de klassieke Romeinse geneeskunde, heeft nog steeds niets aan waarde ingeboet. Ook Hippocrates, de vader van de geneeskunde, erkende hoe gezond een uitgebalanceerde voeding was en beval: 'Laat uw voedingsmiddelen geneesmiddelen zijn en uw geneesmiddelen voedingsmiddelen.' Van oudsher wordt olijfolie niet enkel als voedingsmiddel beschouwd, maar ook als een medicijn met zowel in- als uitwendig veelomvattende werkingen. Daarom spreken niet alleen fijnproevers, maar ook wetenschappers en artsen in lovende termen over olijfolie.

Gezonder traditie

De Grieken en Romeinen uit de Oudheid gebruikten als schoonheidsverzorging alleen olijfolie, die ook het belangrijkste ingrediënt in de meeste van hun geneesmiddelen was. En daarin is tot op vandaag de dag nog steeds geen verandering in gekomen: 'Olijfolie bevat levenskracht', zegt men in de zuidelijke landen. In landelijke streken geeft men daar aan kinderen dagelijks een glaasje pure olijfolie in plaats van levertraan en andere versterkende middelen.

Vrouwen verzorgen hun huid ermee en hun haren. Landbouwers gebruiken het tegen zweren aan handen en benen en als bescherming tegen de kou. Oude mensen met spijsverteringsproblemen en leverklachten vinden eveneens baat bij olijfolie, net als alcoholgebruikers met maagproblemen.

Bedlegerige mensen voorkomen doorligwonden (decubitus) dankzij olijfolie. Hoe lang het ook geduurd heeft, men is opnieuw gekomen tot de bevinding die in de Oudheid ook al bekend was: na jarenlange vergetelheid en na jarenlang gebruik van margarine en boter, heeft de moderne wetenschap olijfolie opnieuw ontdekt, juist wegens de eigenschappen die haar duizenden jaren geleden al de status van voedings- én geneesmiddel verleenden.

Gezonde voeding als kenmerk van een levensstijl

In de mediterrane keuken speelt olijfolie een centrale rol. In zowat elk gerecht zitten minstens enkele druppels van dit waardevolle ingrediënt. uiteraard is dat niet de enige reden waarom men in de landen rond de Middellandse Zee zo gezond (l)ee(f)t. Onze voeding wordt immers pas echt waardevol als ze uit verschillende componenten opgebouwd en goed uitgebalanceerd is.

De mensen uit het zuiden eten minder vlees, meer vis, salades en groenten, wat duidelijk een positief effect heeft op de gezondheid. Ook in vis zitten bijvoorbeeld stoffen die de cholesterolspiegel positief beïnvloeden. Bovendien zorgen de ballaststoffen in de regelmatig geconsumeerde salades en groenten ervoor dat cholesterol onder controle gehouden wordt. Zelfs de wijnconsumptie draagt haar steentje bij aan een goede gezondheid.

Een andere belangrijke factor is de alom bekende zuidelijke mentaliteit. Een zonnig humeur, een ietwat nonchalante mentaliteit en een levenswijze met weinig stress bevorderen immers ook in belangrijke mate de gezondheid en verminderen de kans op hart- en vaatziekten. Of noemt u het liever 'la dolce vita' of het savoir-vivre?

Optimaal samenspel

Zoals gezegd is de mediterrane keuken vooral gezond door de samenstelling van haar menukaart. Voedingswetenschappers en artsen zijn aan de hand van gegevens uit recente onderzoeken tot de conclusie gekomen dat het voedsel uit de landen rond de Middellandse Zee risicofactoren voor hart- en vaatziekten zoals een verhoogde LDL-cholesterolspiegel, hoge bloeddruk, diabetes mellitus (suikerziekte) en overgewicht het beste voorkomt.

Bovendien raden wetenschappers de zuidelijke keuken ook aan om spijsverteringsproblemen te voorkomen zoals verstopping, diverticulose, een chronische aantasting van de dikke darm met divertikels (zakvormige uitstulpingen in het darmslijmvlies), en galstenen. Het staat ook vast dat zuidelijke voeding bepaalde vormen van kanker ontmoedigt. In vergelijking met de bij ons gebruikte voeding bevat de mediterrane keuken heel andere voedingsstoffen.

• Minder ongewenste voedingsstoffen: minder verzadigde vetzuren, weinig transvetzuren, een laag cholesterol- en purinegehalte, weinig zout en witte suiker.
• Meer voedingswetenschappelijk waardevolle en dus gewenste voedingsstoffen: een hoog gehalte aan enkelvoudig onverzadigde vetzuren (overwegend opgenomen via olijfolie), veel complexe koolhydraten en ballaststoffen.
• Veel waardevolle vitaminen en mineralen
• Veel secundaire plantenstoffen, waaronder antioxidanten.
• Een lage energiedensiteit, dus minder calorieën.

De mediterrane voeding

Onder het begrip 'mediterrane voeding' verstaat men de traditionele voedingswijze in Zuid-Europa, in het bijzonder in Zuid-Italië en Griekenland, Spanje en Zuid-Frankrijk. Die voeding bezit de volgende eigenschappen:

• De dagelijkse voeding bestaat hoofdzakelijk uit plantaardige producten: groenten, sla, fruit, brood, deegwaren, graanproducten, peulvruchten, noten; het liefst onbehandeld en vers, afhankelijk van het seizoen en de regio.
• Olijfolie als belangrijkste vetbron
• Vis en gevogelte meerdere keren per week in gematigde hoeveelheden.
• Vlees, en dan vooral rood vlees, slechts zelden en in geringe hoeveelheden
• Melk en melkproducten, vooral yoghurt en kaas, dagelijks in gematigde hoeveelheden.
• Regelmatig wijn, maar steeds bij de maaltijden en in gematigde hoeveelheden

Genot en gezondheid gaan prima samen

Het grote voordeel van de mediterrane keuken is dat ze er helemaal niet uitzien of beter gezegd totaal niet smaakt als een dieetkeuken. 'Beperken' en 'ontberen' zijn vaak sleutelwoorden wanneer men het heeft over gezonde voeding. Zo krijgt men de indruk dat gezond eten synoniem is aan een gebrek aan genot en smaak. De mediterrane keuken is echter het levende bewijs van dat levensvreugde, genot en gezond eten prima samengaan. Koop dus, indien u er nog geen bezit, een goed kookboek met Italiaanse, Griekse, Spaanse of Zuid-Franse recepten en u opent voor uzelf de deur naar culinair genot, eenvoudige recepten, gezondheid én levenslust.

Heilzame werking van olijfolie

Als u weet wat de vruchten van de olijfboom en hun olie allemaal bevatten, begrijpt u meteen waarom mediterrane voeding zo bevorderlijk is voor de gezondheid en waarom veel olieproducenten niet zonder trots zeggen: 'Wat wij maken is geen olie meer, maar een doeltreffend medicijn'. Met die bewering slaan ze precies de spijker op de kop, zoals gebleken is uit diverse studies over de mediterrane keuken en haar voornaamste vetbron, olijfolie.

Wetenschappelijk is bewezen dat de olie, gewonnen uit de vruchten van de olijfboom, behoort tot het beste wat er bestaat voor onze gezondheid. En niet alleen omdat vierge olijfolie het enige voedingsvet is dat volledig natuurlijk, uit een enkelvoudige persing van de vrucht en zonder chemische of andere toevoegingen gewonnen wordt.

Andere oliën, zoals bijvoorbeeld zonnebloemolie, worden gewonnen door extractie met oplosmiddelen, meestal stoffen zoals butaan en hexaan. Ook qua samenstelling is olijfolie zonder twijfel de 'koningin' onder de oliën. Welke stoffen het 'vloeibare goud' zo gezond maken en welke effecten ze op ons lichaam hebben, zult u in de komende artikelen van mij komen te lezen.

Vet of olie

Een bepaalde substantie wordt vet genoemd wanneer hij bij kamertemperatuur, dus rond de 20 graden Celcius, vast is. dat is bijvoorbeeld het geval bij boter, reuzel en andere dierlijke vetten. Vette substanties die bij 20 graden vloeibaar zijn, worden olie genoemd. Algemeen geldt: hoe meer verzadigde vetzuren, hoe harder de substantie. Onverzadigde vetzuren houden een substantie zacht en vloeibaar.

Qua chemische structuur lijken olie en vet op elkaar. Beide bestaan uit twee belangrijke bouwstenen, namelijk glycerol en vetzuren. Elke glycerolmolecuul is met drie vetzuurmoleculen verbonden. Lange ketens van koolstof- en waterstofatomen klitten samen en worden afhankelijk van hun verbinding in drie groepen onderverdeeld: verzadigde, enkelvoudig en meervoudig onverzadigde vetzuren.

Gezond rond de Middellandse Zee II
Gezond rond de Middellandse Zee III © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Diversen (Huis en Tuin) op 12-06-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Olijven, gezond en veelzijdig: Ook in Nederland worden er steeds meer olijven gebruikt in ons eten. Hoe komt het dat wij kunnen genieten van deze lekkernij, wat is er voor nodig om een olijf eetbaar te maken…
• Olie & azijn bij uw salades: In dit artikel worden een aantal soorten (olijf)olie beschreven. Ook leest U hier hoe U het beste olie en azijn kan mengen, voor in uw salade(s).
• Tapasrecept: Gemarineerde olijven: Je houdt er van, of je houdt er niet van. Olijven zijn een delicatesse die veel mensen moeten leren eten. Wanneer u tapas serveert mogen deze lekkere hapjes eigenlijk niet…
• Tomatensoep met olijven, kappers en basilicum: Als u van tomatensoep houd, is dit uw kans op dit te proberen. Een heerlijke smaak met de olijven, kappers en basilicum.
• Borrelhapjes - met olijven: Krijg je visite en wil je eens iets speciaals op tafel zetten? Maak dan een leuk, appart borrelhapje! Is weer eens iets anders dan de standaard toastjes, smeerseltjes, pinda's en…