Natuurlijke zeep

Zeep kennen we allemaal. Onder ‘tig’ aantal vormen en geuren, natuurlijk en synthetisch. Wij gebruiken zeep voor onze persoonlijke hygiëne, als schoonmaakmiddel en voor een waaier aan toepassingen. Wat u misschien niet weet is dat zeep een Serendipity-uitvinding was. We zetten alles even kort op een rijtje.

Wat?

De zeep zoals wij ze kennen in verschillende vormen en liquiditeiten ontstaat door de verzeping van een vet vermengd met loog. Zeep is het zout van de vetzuren waaruit het ontstaat. Verzeping is een chemische reactie een zout van een vetzuur dus. Dit hoeft niet altijd een zeep te zijn die voor persoonlijke hygiëne of reiniging gebruikt wordt, doch in dit artikel nemen we even de geschiedenis van dit item onder de loep.

Eventjes simpel technisch

Loog is een oplossing van natriumhydroxide (NaOH) in water. In water valt die natriumhydroxide uiteen in Na+- en OH--ionen. (Na = Natrium enzym) (O =zuurstof/H=waterstof) (ion is een electrisch geladen atoom) Loog is een bijtende stof die huid en ogen aantast en veel wordt gebruikt in reinigingsproducten. Het wordt ook veel gebruikt middel om de pH (zuurtegraad van een waterige oplossing) in te stellen.

Sommige plantaardige vetzuurresten hebben een bijzondere eigenschap. Ze zorgen er namelijk voor dat water en olie een homogeen mengsel kunnen vormen. Voor de wetenschappelijke uitleg daar omtrent verwijs ik u graag door naar beroepsteksten. Zonder deze eigenschap zouden water en olie echter nooit vermengbaar zijn. Ollie is namelijk lichter dan water en dus zou die op dat water drijven. De staart van dit molecuul dringt door in de kern van een vetdruppel terwijl de kop buiten blijft en dus in contact blijft met water. Zo een oliedruppel die omgeven is door zeep zweeft in dat water en wordt een micel genoemd.

Beetje Geschiedenis

Vroeger was het helemaal niet evident om zich met een heerlijk lekker naar meiklokjes stuk toiletzeep te wassen. Zeep was en is nog steeds een luxeproduct.

Tijdlijn

• De Phoeniciërs (6de eeuw voor Chr.) handelden in zeep.
• De eerste zeep-analen vinden we terug bij de Romeinen (zij waren vlug met alles). Zij gebruiken al zeep in hun badhuizen.
• 1672: Een Duitser zend een doos luxe Italiaanse zeep naar Dame Von Schleinitz, met in bijlage een gedetailleerde gebruiksaanwijzing van hoe ze met dit delicate goed diende om te gaan.

Zeep als gouden ganzenei

• Tot 1853: belandde er voor elk pond zeep dat verkocht werd, drie stuivers in de Britse staatskas de Britse overheid gebruikt zeep, als dat geen uitbuiting was.

Beetje lugubere ontdekking toch wel

Wasvrouwen op het Griekse eiland Lesbos kwamen tot de constatatie dat hun kleding makkelijker schoon werd tijdens het wassen, wanneer de rivier helgeel gekleurd was. Bij nader onderzoek merkte men dat die kleur in de rivier drupte van bij de offertempel.

Na een hevige bui sloop er een dikke gele smurrie uit de tempel in de rivier. Die smurrie bleek afkomstig van de combinatie van dierlijke vetten en as van het hout waarop de offers plaatsvonden. Nog later zou dat de eerste zeepontdekking blijken.

Naamafkomst.

De Griekse Schrijfster/dichteres Sappho, beschrijft het verhaal van de wasvrouwen van lesbos en de offers die zepen.
Een andere Griekse schrijver Plinius, benoemt voor het eerst de combinatie van dierlijk vet en beukenas als ingrediënt voor het ontstaan van zeep.

Het allereerste gekende zeeprecept

• versnipper houtskool in kokend water (vroeger noemde men kokend ook ziedend, vandaar de latere verwijzing naar zeepziederij)
• voeg dan gesta dierlijke vetten toe.
• naarmate het water meer verdampt, mag er meer houtskool in.

Wat gebeurt er eigenlijk tijdens dat proces in makkelijk verstaanbare staal?
De dierlijke vetten breken langzaam maar zeer af tot ze een geheel van afzonderlijke vetzuren vormen. Dat geheel reageert dan op zijn beurt met het kaliumcarbonaat uit de houtskool, waardoor de uiteindelijke zeep ontstaat.

Nog veel later ontdekken de mannen van de zeepstiel dat er een vloeibare zeep ontstaat wanneer ze kaliumzouten gebruiken. Wat weer een heel makkelijk en nieuw toepassingsgebied creëert voor het zeepproduct.

Ontdekking

• In 1790 doet de Franse chemicus N.LeBlanc (1742-1806) een belangrijke uitvinding waardoor zeepproductie sterk vereenvoudigt kan worden. Het naar hem genoemde Leblanc-proces is nog steeds één van de belangrijkste industrieel-chemische processen uit de 19de eeuw.
• Het duurt nog tot 1865 voor de Belg E. Solvay met een sodafabriek volgens een ander principe zal werken. (Ja, die Solvay uit Charlerloi.)
• Het Solvayproces, dat naar hem genoemd is, is tot op de dag van vandaag, nog steeds de belangrijkste bron voor industriële sodaproductie.

Een greepje uit moderne zepen voor verschillende doeleinden

Douchegel, scheerzeep, shampoo, bruine zeep, desinfecterende zeep, toiletzeep ,…

Wist je dat?

• Normale huis, tuin en keukenzeep wordt vervaardigd uit Reuzel (Varkensvet).
• Vandaag de dag bevatten alle andere schoonmaakproducten synthetische componenten als detergent.
• Natuurlijke zeep heeft de vervelende eigenschap gevoelig te zijn voor hard water (kalk) waardoor zijn reinigende werking verstoord wordt in de negatieve zin?
• Het voordeel van synthetische zeep is dat ze geen activiteitsverlies hebben in hard water en hun totale schoonmaakcapaciteit behouden.
• Vandaag de dag wordt 100 % natuurlijke zeep enkel nog gebruikt voorn traditionele toiletzeep.
• Voor de fijne toiletzepen gebruikt men nu palmolie, waar in een later stadium van het verwerkingsproces soms nog kleurstoffen en synthetische reuken worden toegevoegd.
• In ontwikkelingslanden valt zeep nog steeds onder de luxeproducten.

Spreekwoorden en zegswijzen met zeep

• het is om zeep (er is geen lievemoederen meer aan, volledig mislukt)
• iemand om zeep helpen (iemand vermoorden)
• hij is om zeep (hij is dood) Dit spreekwoord stamt af uit de tijd van de Kruisvaarders.
• ook valse woorden komen soms uit een met zeep gewassen mond (geloof niet alles wat er gezegd wordt)
• je wassen zonder de zeep nat te maken (doen alsof)
• de gek zonder zeep scheren. (de spot drijven met iemand, voor de gek houden, bedriegen)
• wanneer alle woorden zeep zijn (onbegrijpelijke taal)
• misschien is de zeep waarmee hij zich waste wel niet betaald. (Ga niet blindelings af op iemands uitzicht)
• wanneer men een neger probeert wit te wassen, verliest men zijn zeep(de vergeefsheid van iets aanduiden.)
• de mond met zeep wassen (wanneer men een onbetamelijk woord heeft gezegd

Links

Zelf zeep maken © 2006 - 2010 Salu, gepubliceerd in Diversen (Huis en Tuin) op 24-10-2006. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Salu is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Natuurlijke Middelen Lichaamsverzorging - Huid Haar & Mond: Lichaamsverzorging met natuurlijke plantaardige producten geeft een gezond en weldadig effect. Crème en olie, huidverzorgingsproducten en geneeskra…
• Huidverzorging: Gamila Secret: Gamila Secret zeep verzorgt de huid en stimuleert de natuurlijke balans en het ademen van de huid. Puur natuur en uitermate geschikt voor mensen met huidaandoeningen.
• Natuurlijk middel bij zonnebrand: Aloë Vera is een plant die al eeuwenlang wordt gebruikt bij problemen van de huid. Geen wonder dat de bladeren ook heel goed gebruikt kunnen worden in een mengsel dat er vo…
• Ik maak het zelf: wasmiddel: Wasmiddel te koop! De grote winkeliersketens hebben regelmatig aanbiedingen. Ook de hamsteraar die op de kleintjes let weet wel raad met wasmiddel. De merken en soorten puilen de…
• Hoe werkt zeep?: Je wast je haar met shampoo, doet de afwas met afwasmiddel en was je handen met handzeep. Zeep maakt schoon, dat weet iedereen, maar weten ze ook hoe dat allemaal in z’n werk gaat?